breaking news Νέο

Η παιδεία των υπόδουλων Ελλήνων στα χρόνια της Τουρκοκρατίας - Του Γαβριήλ Καούρη

Η παιδεία των υπόδουλων Ελλήνων στα χρόνια της Τουρκοκρατίας - Του Γαβριήλ Καούρη

Μέρος 16ο

 

Β. - ΤΑ ΖΩΠΥΡΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Καστοριά (συνέχεια από το προηγούμενο)

Και πριν από την ίδρυση του σχολείου του Δημήτρη Κυρίτζη (1714), το οποίο λειτουργεί αδιάλειπτα από την ημερομηνία της ίδρυσής του, ένας άλλος Καστοριανός, ο Γεώργιος Καστριώτης, μέγας αξιωματούχος στην Αυλή του Ηγεμόνα της Βλαχίας Κων/νου Μπασσαράμπα Μπραγκοβάνου ιδρύει στην Καστοριά «Σχολείον των Ιερών Γραμμάτων» στα 1705, καταθέτοντας στην «Τζέσικα» της Βεννετίας 16.392, 16 δουκάτα, ποσό που το επαύξησε αργότερα «εις απαρτισμόν κοινωφελούς και θεαρέστου έργου, σχολείου δηλαδή... επί το διδάσκεσθαι και μανθάνειν τα των ομοπίστων αυτού Χριστιανών παιδία τα ιερά της εκκλησίας γράμματα». Για την επάνδρωση του σχολείου αυτού φροντίζει ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων Χρύσανθος, στέλνοντας τον ιεροδιδάσκαλο μοναχό Αμβρόσιο και τον αδελφό του στα 1711.

Ο γιος του Καστοριανού άρχοντα Δημ. Κυρίτζη, ο Γεώργιος Κυρίτζης ενισχύει οικονομικά το «κοινόν σχολείον» και τελικά το μεταβάλει σε «Ελληνικόν Φροντιστήριον», δηλ. σχολείο ανώτερων σπουδών με «Επιτηρητήν» τον ιερομόναχο Χριστόφορο, «άνδρα πεπαιδευμένο τόσο εις τα εκκλησιαστικά και ηθικά, ωσάν και εις τα Ελληνικά».

Τον Χριστόφορο αντικαθιστά αργότερα ο γνωστός κληρικός Μεθόδιος Ανθρακίτης. Για τη στέγαση του σχολείου ιδρύεται αξιόλογο διδακτήριο με δωρεά και πάλι του Κυρίτζη. Προστίθεται στους δασκάλους του σχολείου και ο αξιόλογος δάσκαλος Θωμάς Μανδακάσης. Κάποιον καιρό και τα δύο σχολεία έχουν ενιαία οικονομική διαχείριση, γιατί η οικονομική κατάσταση της εποχής ήταν δύσκολη.

Στα σχολεία της Καστοριάς δίδαξαν επιφανείς λόγιοι, όπως ο Μεθόδιος Ανθρακίτης, ο Αθανάσιος Βασιλόπουλος, ο Ιωάννης Εμμανουήλ, ο Κων/νος Εμμανουήλ, ο Ιωάννης Πεζάρος κ.α.

Σιάτιστα: Οι κάτοικοι της Σιάτιστας είχαν αναπτύξει την κατεργασία δερμάτων και την τέχνη των γουναράδων. Έκαναν εξαγωγές στην Ευρώπη και είχαν δημιουργήσει εμπορικούς οίκους σε πάρα πολλές πόλεις της Ευρώπης.

Μολονότι δεν υπήρξε ποτέ πολύ μεγάλο αστικό κέντρο, όπως ήταν τα γειτονικά της Κοζάνης και της Καστοριάς, όμως ανέπτυξε πνευματικές δραστηριότητες, ποικίλες και κυρίως  στο χώρο της Παιδείας. Είναι βέβαιο ότι στις αρχές του 18ου αι. λειτουργούσε στη Σιάτιστα Σχολή, εκτός από τα στοιχειώδη σχολεία που οπωσδήποτε λειτουργούσαν στην πόλη. Τούτο τεκμαίρεται από το γεγονός ότι στη Σχολή της δίδαξαν κατά καιρούς μεγάλοι και ονομαστοί λόγιοι, όπως π.χ. ο Ευγένιος Βούλγαρης, αν και δεν επιβεβαιώνεται η πληροφορία αυτή. Για το Μεθόδιο Ανθρακίτη όμως είναι σίγουρο ότι δίδαξε εκεί από το 1720 ως το 1722.

Με την πνευματική ακμή της Σιάτιστας εκτός απ' τα σχολεία και τις εκκλησίες, που χτίζονται, οι πλούσιοι κάτοικοι χτίζουν και επιβλητικά αρχοντικά (Μανούση, Νεραντζόπουλου, Τζανή, Πουλκίδου, γνωστό ως αρχοντικό της Πούλκως). Αλλά πολλούς και μεγάλους ευεργέτες ανέδειξε η Σιάτιστα, οι οποίοι πρωτίστως, βοήθησαν πλουσιοπάροχα την παιδεία του τόπου τους.

Άλλα αξιόλογα κέντρα παιδείας στην περιοχή αυτή (Δυτ. Μακεδονία) υπήρξαν επίσης το Τσοτύλι και η Βλάστη.

Το Τσοτύλι είχε «κοινό σχολείο» πολύ ενωρίς στα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Στα 1871 όμως ιδρύεται Σχολή· στην ίδρυση της οποίας πρωτοστάτησε ο Θωμαϊδης, ο οποίος υπήρξε πρόεδρος (πρώτος) της «Μακεδονικής Φιλεκπαιδευτικής Αδελφότητος».

Αυτός φρόντισε για την ίδρυση, τη συντήρησή της και την προαγωγή της σε Γυμνάσιο. Εκτός από τη γενναία χορηγία του Θωμαϊδου η Σχολή του Τσοτυλίου είχε υποστηρικτή και το μητροπολίτη Νικαίας, ο οποίος καταγόταν από τη Ροδοβίστη της Αδελφότητος στη συνοικία (Μάλφε) Μεϊντάν στην Κων/λη (με 400, περίπου, λίρες χρυσές Τουρκίας).

Αλλά, και ο Στέφανος Νούκας έδειξε αμέριστο ενδιαφέρον και συμπαράσταση για τη Σχολή, καθώς και διάφοροι δωρητές. Η Σχολή διέκοψε τη λειτουργία της το 1878, εξαιτίας των δυσμενών συνθηκών του Ρωσο-Τουρκικού πολέμου (1877-1878) και επαναλειτούργησε στα 1874. «Μέχρι το 1900 είχαν φοιτήσει στη Σχολή Τσοτυλίου 3.500 μαθητές περίπου. Στα 1893 η σχολή αναγνωρίστηκε ισότιμη με τα γυμνάσια του ελληνικού κράτους» (1).

«Οι μέχρι σήμερα μαρτυρίες οδηγούν στην πιθανότητα για την παρουσία ελληνικού σχολείου στα Σέρβια ήδη από τα μέσα του 17ου αι. Στα τέλη του 18ου αι. τα Σέρβια γνώρισαν μια πολύ αξιόλογη εκπαιδευτική κίνηση. Παρόμοια κίνηση είχε αναπτυχθεί και στο Βελβενδό. Από τα τέλη του 18ου αι. ο πρώτος δ/λος της Σχολής του Βελβενδού υπήρξε ο Ιωανάς Σπαρμιώτης (1780-1799) και ακολούθησαν ο Κοζανίτης Γεώργιος Λιόβιας (1790-1797), ο Κοζανίτης παπάς Ν. Χατζή Τριανταφύλλου (1815-1820) κ.α. (2). Ο Θωμαϊδης που αναφέραμε πιο πάνω ίδρυσε στην πατρίδα του τη Βλάστη στα 1860 λαμπρό Παρθεναγωγείο, το «Θωμαϊδιον», όπως ονομαζόταν προς τιμήν του. (Στο επόμενο το Μοναστήρι ή Βιτόλια).

 

Σημειώσεις:

  1. - Κ.Α. Βακαλόπουλος, Ιστορία του Βορείου Ελληνισμού. Μακεδονία, εκδ. Αφων Κυριακίδη, Θεσ/κη 1991, σελ. 371.
  2. - Κ.Α. Βακαλόπουλος, ό.π., σελ. 372.

 

ΓΑΒΡΙΗΛ ΚΑΟΥΡΗΣ

επίτ. ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ

 

Συνεχίζεται


Σύνδεση Συνδρομητή

Καλώς Ήρθατε! Συνδεθείτε στο λογαριασμό σας

Να με θυμάσε Ξεχάσατε τον κωδικό σας;

Δεν είστε συνδρομητής; Αίτηση Εγγραφής

Ξεχάσατε τον κωδικό σας

Αίτημα Εγγραφής