breaking news Νέο

Η παιδεία των υπόδουλων Ελλήνων στα χρόνια της Τουρκοκρατίας - Του Γαβριήλ Καούρη

Η παιδεία των υπόδουλων Ελλήνων στα χρόνια της Τουρκοκρατίας - Του Γαβριήλ Καούρη

Μέρος 27ο

 

Β. - ΤΑ ΖΩΠΥΡΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΘΡΑΚΗ

Κωνσταντινούπολη (συνέχεια από το προηγούμενο):

Είπαμε στο προηγούμενο ότι ο Πατριάρχης Ιερεμίας Β' ο Τρανός κάλεσε το Μάξιμο Μαργούνιο από τη Βενετία για ν' αναλάβει τη δ/νση της Σχολής, την οποία τελικά, λόγω εξορίας του Ιερεμία, την αναλαμβάνει ο Συμεών Καβάσιλας, με σπουδές στην Πάδοβα. Αυτή ήταν πράγματι μια ευκαιρία που θα μπορούσε ν' αποτελέσει αφετηρία για την εκπαιδευτική αναγέννηση του Νέου Ελληνισμού. Δυστυχώς όμως, σε όλη τη μακρά ζωή της δεν μπόρεσε να εκπληρώσει με επάρκεια τον προορισμό της και επανειλημμένα μάλιστα η λειτουργία της έγινε προβληματική. Στα 1748 χαρακτηριστικά, τα κύρια και τακτικά έσοδα της Ακαδημίας ήταν μόλις 750 γρόσια, 600 από μια εκκλησία και 150 από μιαν άλλη, που δεν επαρκούσαν για τη μισθοδοσία του προσωπικού. «Οι πόροι της» θα παρατηρήσει ο Μ. Γεδεών» από τα μέσα του 18ου αι. ορίζονται το κυριότερον από δίσκων περιαγομένων εντός των ιερών ναών» (1). Και αν πει κανείς για την κτιριακή της κατάταση, ήταν τρισάθλια: Η αρχαιότερη μαρτυρία προέρχεται από αυτοψία: Ο Γερμανός κληρικός Gerlach χαρακτηρίζει το οικοδόμημα της Πατριαρχιακής Ακαδημίας στο β' μισό του 16ου αι. ως «μικρό και άθλιο οίκημα». Μια άλλη μεταγενέστερη μαρτυρία το χαρακτηριζει «ξύλινον, ευτελές, άκοσμον». Φαίνεται πως το Πατριαρχείο έδειξε γενικότερη ακηδία στο θέμα αυτό, γιατί έναν και μισόν αιώνα αργότερα, όταν έχουν αρχίσει πια να οργανώνονται οι ανώτερες Σχολές στον υπόλοιπο ελλαδικό χώρο, οι διαπιστώσεις για το κτίριο της Σχολής είναι ακόμη χειρότερες. Δεν μπορούμε να ξέρουμε αν πρόκειται για το ίδιο κτίριο, αλλά η μαρτυρία είναι σαφής: «Η εν Κων/λει Πατριαρχιακή Σχολή... δια παλαιότητα χρόνου σεσαρθρωμένη, και ερείπιον ήδη γενομένη πτώσιν απειλεί προφανώς και προς το κατακείσθαι αναδέδεικται άχρηστος».

Οι συντεχνίες (1) που έχουν έδρα τους την Πόλη είναι πολλές και αρκετά εύρωστες. Βοηθούν γενναιόδωρα την ανάπτυξη της Παιδείας, στην Πόλη και αλλού και όχι μόνο.

Στη μεγάλη συνοικία του Παλίνου στα 1715 οι γουναράδες ιδρύουν Σχολή και ανελαμβάνουν τη στέγασή της και τη μισθοδοσία του προσωπικού της Σχολής. Οι φερμελετζήδες του Γαλατά χρηματοδοτούν τη λειτουργία των σχολείων της συνοικίας αυτής από τα πρώιμα χρόνια (μέσα 17ου αρχές 18ου αι.).

Οι ίδιοι είχαν υπό την προστασία τους και τα σχολεία της συνοικίας Σταυροδρομίου (αλλιώς Πέραν).

Η συντεχνία των αμπατζήδων του Μοχλίου Κων/λης, όπως αναφέρει ο Τρύφων Ευαγγελίδης, συνέστησε «κοινόν σχολείον» και άλλο «ελληνικόν» (ανώτερο) αντί 1600 γροσίων ετησίως. Και πολλά άλλα σχολεία ίδρυσαν ή συνεχώς βοηθούσαν οικονομικά τη λειτουργία τους, όταν δεν έφταναν οι πόροι τους.

Εκτός από την Κωνσταντινούπολη σχολεία και Σχολές λειτούργησαν και σε άλλα μέρη της Θράκης: Στην Αδριανούπολη· είναι μια από τις μεγαλύτερες πόλεις της Ευρ. Τουρκίας. Ξέρουμε ότι στα 1555, όταν ο μητροπολίτης Αδριανούπολης ήταν ο Ιωασάφ Β' μετακάλεσε το Ναυπλιώτη λόγιο Ιω. Ζυγομαλά, στον οποίο ανέθεσε τη διεύθυνση κάποιου σχολείου. Τον επόμενο χρόνο όμως όταν θ' ανεβεί ο Ιωάσαφ στον Πατριαρχικό θρόνο θα πάρει μαζί του τον Ζυγομαλά. Και οι δυο τους θα γίνουν οι  ιδρυτές του γνωστού Πατριαρχιακού σχολείου, που υπήρξε πρόδρομος της Μεγάλης του Γένους Σχολής.

Φαίνεται όμως ότι και πριν τον Ζυγομαλά λειτουργούσε σχολείο στην Αδριανούπολη: «Στα 1454-1457 βρισκόταν εδώ ο Μανουήλ Χριστώνυμος, γράμματα διδάσκων ολίγα πανυ παιδάριοι... των εκείσε αρχόντων». Τα ίδια χρόνια περίπου στην Αδριανούπολη επίσης συναντάμε και κάποιο δ/λο Δημήτριο, που τον μίσθωνε φαίνεται άλλος ισχυρός «άρχοντας», ο «μέγας εμίνης» του Σουλτάνου Νικόλαος Ισίδωρος (2).

Καλλίπολη: Πόλη της Α. Θράκης· στα 1859 είχε 4.000 Ορθόδοξους Έλληνες. Στα 1873 είχε πληθυσμό 14.386 κατοίκους, 30 εκκλησίες, 400 αγιάσματα, 40 ιερείς, 15 ελληνικά σχολεία, 27 δασκάλους, 1583 έλληνες μαθητές και 600 μαθήτριες. Σχολεία ελληνικά είχε από πολύ παλιά, ιστορικά διαπιστωμενο είναι ότι στα 1750 λειτουργούν εδώ δύο ελληνικά σχολεία.

 

Σημειώσεις

  1. - Σημειώνεται ότι τα τρία κυριότερα φιλανθρωπικά της Κων/λης οφείλουν την ίδρυσή τους στις συντεχνίες: Το λεγόμενο «Νοσοκομείο των Επτά Πύργων» ιδρύθηκε στα 1753 από τη συντεχνία των μπακάληδων. Το «Οσπιτάλιον των Γεμιτζήδων», δηλαδή των ναυτικών, ιδρύθηκε στα 1762 στο Γαλατά με χορηγία του πασίγνωστου τότε για τον πλούτο του Γεωργ. Σταυράκογλου, πρόεδρος συντεχνίας φερμελετζήδων. Ακόμη και η Πατριαρχιακή Σχολή, που γνώρισε μέρες ακμης στα χρόνια Πατριαρχείας του Κύριλλου Λούκαρη (1623-1638) θα είχε εκλείψει, αν δεν την προίκιζε πλουσιοπάροχα ο φιλόμουσος έμπορος Μανολάκης Καστοριανός.
  2. - Ιστορία Ε.Ε., Εκδ. Αθηνών, τ. Ι., σελ. 370 κ.ε.

 

ΓΑΒΡΙΗΛ ΚΑΟΥΡΗΣ

επίτ. ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ

 

Συνεχίζεται


Σύνδεση Συνδρομητή

Καλώς Ήρθατε! Συνδεθείτε στο λογαριασμό σας

Να με θυμάσε Ξεχάσατε τον κωδικό σας;

Δεν είστε συνδρομητής; Αίτηση Εγγραφής

Ξεχάσατε τον κωδικό σας

Αίτημα Εγγραφής