breaking news Νέο

Η παιδεία των υπόδουλων Ελλήνων στα χρόνια της Τουρκοκρατίας - Του Γαβριήλ Καούρη

Η παιδεία των υπόδουλων Ελλήνων στα χρόνια της Τουρκοκρατίας - Του Γαβριήλ Καούρη

Μέρος 69ο

 

Δ. ΜΕΓΑΛΟΙ ΘΕΟΛΟΓΟΙ – ΔΑΣΚΑΛΟΙ

ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ

10. Μελέτιος ο Γεωγράφος (Ιωάννινα 1661-Κων/λη 1714): Κατά κόσμον Μιχαήλ Μήτρου. Λόγιος, κληρικός και συγγραφέας. Σπούδασε αρχικά στη γενέτειρά του και αφού χειροτονήθηκε Ιερέας, πήγε στο Πατάβιο της Ιταλίας, όπου διδάχτηκε ρητορική, ιατροφιλοσοφικά, μαθηματικά και έμαθε τη λατινική και ιταλική γλώσσα. Δίδαξε κατόπιν στο ελληνικό γυμνάσιο της Βενετίας και στη Σχολή του Επιφανίου στα Γιάννενα (1688-1691). Τότε σε ηλικία 30 ετών εκλέχτηκε από το Πατριαρχείο Κων/λεως μητροπολίτης Ναυπάκτου και Άρτης (με έδρα την Άρτα). Κατηγορήθηκε όμως, όταν έγινε η επανάσταση στην Άρτα, ότι συνωμοτούσε κατά των Τούρκων γι’ αυτό αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη θέση του και να καταφύγει στη βενετοκρατούμενη Ναύπακτο (1696-1699). Μετά την τουρκοβενετική συνθήκη ειρήνης του 1700 αμνηστεύτηκε, αλλά δεν αποκαταστάθηκε στο αξίωμά του. Χρησιμοποιήθηκε από το Πατριαρχείο ως έξαρχος στην Πελοπόννησο.

Από το 1703 ως το θάνατο του σχεδόν ήταν μητροπολίτης Αθηνών. Εκεί εκτιμήθηκε κατά τα πρώτα χρόνια, αργότερα όμως αντιμετώπισε αντιδράσεις. Έτσι, λόγω των αντιδράσεων αυτών, δέχτηκε να μετατεθεί στα Ιωάννινα, ύστερα από αίτηση των συμπατριωτών του προς τον Οικουμενικό Πατριάρχη.

Καθ’ οδόν, όμως αρρώστησε, έμεινε στη Λάρισα και, κατόπιν αναγκάστηκε να μεταβεί στην Κων/λη, όπου και απέθανε.

Ο Μελέτιος διακρινόταν για την πολυμάθειά του, την ευσέβεια, το ήθος του και την αρετή του. Ήταν αγαπητός στο λαό και στους κύκλους των διανοούμενων. Έγραψε πολλά αξιόλογα έργα θεολογικά, ιστορικά, φιλοσοφικά, ιατρικά, μαθηματικά, ρητορικούς λόγους και επιστολές.

Από αυτά ορισμένα χάθηκαν ως χειρόγραφα ή κλάπηκαν. Δύο μεγάλα συνθετικά του έργα επέβαλαν το Μελέτιο ως έναν από τους πιο αξιόλογους συγγραφείς των χρόνων της τουρκοκρατίας: Εκκλησιαστική Ιστορία (3 τόμοι, 1783) και η Γεωγραφία του (3 τόμοι 1728). Η Εκκλησ. Ιστορία καλύπτει την περίοδο από Χριστού ως τα 1700. Είναι βέβαια συμπίλημα, γραμμένο όμως από άνθρωπο με κριτικό πνεύμα και με σαφή συνείδηση ιστορικού, αρετές που για πρώτη φορά συναντάμε στη νεοελληνική ιστοριογραφία. Η γεωγραφία του για την οποία είναι περισσότερο γνωστός, περιγράφει, με πολλές ιστορικές αναδρομές, τις χώρες όλου του κόσμου, το μεγαλύτερο όμως μέρος του έργου αναφέρεται στη γεωγραφία του ελληνικού χώρου. Άλλα έργα του είναι: «Ρητορική», «Εκκλησιαστικοί Λόγοι», «Περί αστρονομίας», «Διδαχές», «Περί διαφόρων ακουσμάτων», «Ερμηνεία σύντομη περί της πανώλιδος ή πανούκλας», «Εις άπασαν την της λογικής του Αριστοτέλους μέθοδον εισαγωγή», «Περί της του Άθω αρχαιότητος, πόθεν έλαβε την κλήσιν, εκποίων εκατοικείτο και πότε ήκμασε και ηύξησε». Έγραψε επίσης εκκλησιαστικούς λόγους, Επιστολές, Ακολουθία στην Αγία Παρασκευή και πολλά άλλα.

Τελειώνοντας θα πρέπει να τονίσουμε ότι ο Μελέτιος είναι ο πρώτος Έλληνας συλλέκτης αρχαίων επιγραφών, τις οποίες χρησιμοποίησε με επιτυχία ως ιστορικές πηγές κατά τη συγγραφή των έργων του, τις μελέτησε με το ένστικτό του, αφού η επιγραφική δεν είχε ακόμη αναπτυχθεί ως επιστήμη.

Μ’ όλο που διέπρεψε και ως μητροπολίτης και ως δάσκαλος, η αξία του Μελέτιου εδράζεται σε μια ευρύτερη βάση. Είναι επίσης ο σοφός που βάζει τις ποικίλες γνώσεις του στην υπηρεσία των πολλών. Ο Έλληνας που λαχταράει να φωτίσει το Γένος του. Ο θετικός επιστήμονας που σκέφτεται προοδευτικά, συνειδητοποιώντας τη σημασία της κοινής γλώσσας («εις κοινήν διάλεκτον εκτεθείσα») και δουλεύοντας προδρομικά, για να προωθήσει την αναγεννώμενη ελληνική σκέψη.

(Ενδεικτική) βιβλιογραφία:

  • Παπαδόπουλος Α. Βρετός, Νεοελλ. Φιλολογία, Αθήναι 1867
  • Γ. Ζαβίρας, Νέα Ελλάς (εκδ. Γ.Π. Κρέμου), Αθήναι 1872
  • Μητροπολίτης Σεραφείμ, Δοκίμιον περί Άρτης, Αθήναι 1884
  • Δ. Καμπούρογλου, Μνημεία Ιστορίας των Αθηναίων, τ. Β’
  • Φιλαδελφεύς, Ιστορία των Αθηνών, τ. Β’
  • Π. Αραβαντινός, βιογραφική συλλογή Λογίων της Τουρκοκρατίας, Ιωάννινα 1960
  • Σ. Λάμπρος, ο Μελέτιος Αθηνών ως αρχαιοδίφης και στηλοκόπας, περ. «Ν. Ελληνομνήμων», τ. Γ’, σελ. 59-105
  • Μιχαήλ Περάνθης, Ελληνική Πεζογραφία, τ. Α’, σελ. 526-27
  • Κ.Θ. Δημαράς, Ιστορία της Νεοελλ. Λογοτεχνίας, Ίκαρος, 1972, σελ. 131

 

ΓΑΒΡΙΗΛ ΚΑΟΥΡΗΣ

επίτ. ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ

 

Συνεχίζεται


Σύνδεση Συνδρομητή

Καλώς Ήρθατε! Συνδεθείτε στο λογαριασμό σας

Να με θυμάσε Ξεχάσατε τον κωδικό σας;

Δεν είστε συνδρομητής; Αίτηση Εγγραφής

Ξεχάσατε τον κωδικό σας

Αίτημα Εγγραφής