breaking news Νέο

Η παιδεία των υπόδουλων Ελλήνων στα χρόνια της Τουρκοκρατίας - Του Γαβριήλ Καούρη

Η παιδεία των υπόδουλων Ελλήνων στα χρόνια της Τουρκοκρατίας - Του Γαβριήλ Καούρη

Μέρος 74ο

 

Δ. ΜΕΓΑΛΟΙ ΘΕΟΛΟΓΟΙ – ΔΑΣΚΑΛΟΙ

ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ

 

15-α Νικηφόρος Θεοτόκης (1736-1805): Πολλοί υποστηρίζουν την αριστοκρατική του καταγωγή (1). Ο μεγάλος όμως αυτός εκκλησιαστικός άνδρας των χρόνων της Τουρκοκρατίας δεν οφείλει τη φήμη του ονόματός του ούτε στους τίτλους ευγενείας ούτε στην αριστοκρατική καταγωγή της οικογένειάς του, αλλά στις αρετές και στο μεγαλείο της όλης προσωπικότητάς του.

Σε μια γραμμή παράλληλη με το Βούλγαρη, αλλά αρκετά πιο υποτονισμένη πορεύεται και ο Νικηφόρος Θεοτόκης. Επτανήσιος είναι κι αυτός. Γεννήθηκε στην Κέρκυρα στις 15 Φεβρουαρίου 1731. (2) Μαθήτευσε στην Κέρκυρα κοντά στους ίδιους δασκάλους που μαθήτευσε και ο Βούλγαρης (τους ιερείς της ενορίας του) και στη συνέχεια στη Σχολή του διαπρεπούς ιεροδιακόνου Ιερεμίου Καββαδία. Ύστερα από αυτές τις εγκύκλιες σπουδές του, όπου και διακρίθηκε για το υψηλό πνευματικό του επίπεδο, πέρα στην Ιταλία και φοίτησε για τρία χρόνια στην περίφημη Ακαδημία της Μπολώνιας  σπούδασε εκεί φιλοσοφία, φυσική και μαθηματικά, και όχι ιατρική, όπως, κατά κανόνα συνηθιζόταν την εποχή εκείνη. Πολλοί (ακόμα και ο Κ.Θ. Δημαράς) δίνουν την πληροφορία ότι σπούδασε στο Πατάβιο, αυτό όμως δεν είναι ακριβές, όπως μας πληροφορεί ο Ιω. Θεοτόκης, ανιψιός από τη μητέρα του, που λόγω της στενής του συγγενείας γνώριζε πολύ καλά τα της ιδιωτικής ζωής του Νικηφόρου.

Επιστρέφοντας στην πατρίδα του αποφάσισε να εργαστεί ως δάσκαλος και κληρικός, μολονότι δεν είχε οικονομική ανάγκη και άρχισε να μελετά θρησκευτική και πατερική φιλολογία, για να συμπληρώσει τα κενά του. Στα 17 του χρόνια χειροτονήθηκε ιεροδιάκονος – παρά το γεγονός ότι για να γίνει η χειροτονία του έπρεπε να είχε συμπληρώσει τα 25 του χρόνια.

Ο προβλεπτής της Ενετικής δημοκρατίας μετάνιωσε για την εκκλησιαστική του παράβαση και ανακάλεσε τη χειρονομία.

Ο Νικηφόρος βρήκε άλλη διέξοδο για την υπερχειλίζουσα δραστηριότητά του: Με δικά του έξοδα ίδρυσε μικρό εκπαιδευτήριο, για να είναι ελεύθερος να διδάσκει τους μαθητές του, όπως εκείνος νόμιζε καλύτερα. Ο Νικηφόρος δίδασκε θεολογία, μαθηματικά και φυσική και ο δάσκαλός του ο Καββαδίας τα άλλα μαθήματα. Η φήμη του Νικηφόρου ως διδασκάλου, επιστήμονα και ανθρώπου ήταν τεράστια. Έτσι, κατ’ εξαίρεση, λόγω των σπανίων και σπουδαίων χαρισμάτων του, το 1754, πολύ πριν φθάσει τα 25, του επιτράπηκε να ιερουργεί. Χειροτονήθηκε ιερέας στη Λευκάδα. Έλαβε το βαθμό του ιερομονάχου, όταν οι άλλοι δεν ημπορούσαν να γίνουν ούτε ιεροδιάκονοι.

Και μετά τη χειροτονία του όμως ο Νικηφόρος δεν ασχολήθηκε με τα ιερατικά του καθήκοντα, αλλά συνέχισε ανελλιπώς το εκπαιδευτικό του έργο, γιατί πίστευε πως εκπλήρωνε μεγαλύτερο καθήκον με το να διδάσκει χριστιανικώς και ελληνοπρεπώς τη φτωχή νεότητα της πατρίδας του και μάλιστα εντελώς δωρεάν.

Ο σύγχρονός του ιατροδιδάκτωρ Λάζαρος Μόρδος υπήρξε ο πρώτος που δίδαξε συστηματικά εκείνα τα χρόνια μαθηματικά και φυσική στην αναδιοργανωμένη σχολή της Κέρκυρας. Η φήμη του σχολείου έφτασε σ’ όλη την υπόδουλη Ελλάδα και πολλοί μαθητές κατέφθαναν στην Κέρκυρα, για να φοιτήσουν σ’ αυτή και κυρίως να ακούσουν την περίφημη διδασκαλία του φημισμένου δασκάλου. Ο Μόρδος αναφέρει ότι πολλοί μαθητές της Σχολής του Θεοτόκη διέπρεψαν αργότερα ως επιστήμονες ή κατέλαβαν αξιώματα στη διοίκηση της πολιτείας.

Ο Θεοτόκης έγινε περιζήτητος και όλοι θαύμαζαν τον τρόπο της διδασκαλίας του και τη γλαφυρή ρητορεία του. Ο σύγχρονος ιεροδιδάσκαλος Ιώσηπος Μοισιόδαξ γράφει στα προλεγόμενα της «Ηθικής φιλοσοφίας»: Ένας Βούλγαρης Ευγένιος εις το Βυζάντιο, ένας Νικηφόρος Θεοτόκης εις την Κέρκυραν… είναι οι πρώτοι λογάδες, άξιοι να συγγράφουν και να παραδίδουν με ακρίβειαν πάσαν επιστήμην. Όλη η Ελλάς πρέπει να τους σέβεται, διότι αυτοί σπουδάζουν να ανακαλέσουν τας Μούσας εις τον Πάτριον Ελικώνα των». Και στην «Απολογίαν» του, που εκδόθηκε το 1780, γράφει «Εις μόνος κυρίως ήτο πεφυκώς προς την αναπλήρωσιν μιας τοιαύτης χρείας (της αναζωπύρωσης της προγονικής παιδείας) του ταλαίπωρου Γένους, ο περίβλεπτος Θεοτόκης…».

Από το 1758 μέχρι το 1764 ήταν εφημέριος του ναού της Αγ. Παρασκευής. Παράλληλα και εκτός των ιερατικών και εκπ/κών του καθηκόντων, καλλιεργούσε και το κοπιαστικό έργο του κηρύγματος του θείου λόγου. Τόσο μεγάλη ήταν η φήμη του που έτρεχαν απ’ όλα τα σημεία να τον ακούσουν ακόμα και οι λατίνοι.

Ο ιεροκήρυκας Θεοτόκης είχε γίνει το ίνδαλμα για τους κατοίκους του νησιού, το πρότυπο του ιερού άνδρα, ο εκλεχτός και αγαπημένος του λαού. [Θα ολοκληρωθεί η βιογραφία του Ν. Θεοτόκη στο αυριανό φύλλο].

 

Σημειώσεις:

  1. Κ. Κούμας, Ιστορίαι των ανθρωπίνων πράξεων, τ. 12, εν Βιέννη 1832, σ. 564 - Αν Γούδα, Βίοι παράλληλοι, τ. Β’, Αθ. 1870, σ. 43 κ.ε. – Λαυρεντίου Βερονίκη, Βιογραφικά Σχεδιάσματα, τεύχος Β’, Κέρκυρα 1884, σελ. 1 κ.ε.
  2.  Εσφαλμένα μερικοί αναφέρουν ως έτος γέννησής του το 1760 (Κ. Οικονόμου) ή το 1786 (Αντ. Γούδας).

 

ΓΑΒΡΙΗΛ ΚΑΟΥΡΗΣ

επίτ. ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ

 

Συνεχίζεται


Σύνδεση Συνδρομητή

Καλώς Ήρθατε! Συνδεθείτε στο λογαριασμό σας

Να με θυμάσε Ξεχάσατε τον κωδικό σας;

Δεν είστε συνδρομητής; Αίτηση Εγγραφής

Ξεχάσατε τον κωδικό σας

Αίτημα Εγγραφής